Kiedy zamiast różnicówki zastosować wyłącznik RCBO dla każdego obwodu?

W większości domowych rozdzielnic stosuje się układ, w którym jeden wyłącznik różnicowoprądowy, nazywany różnicówką, chroni grupę obwodów, a każdy z nich ma osobny wyłącznik nadprądowy. To rozwiązanie jest tanie i zajmuje mało miejsca, ale ma wadę: gdy w jednym obwodzie pojawi się upływ prądu, różnicówka wyłącza wszystkie obwody, które do niej podłączono. Alternatywą jest wyłącznik RCBO, czyli aparat różnicowoprądowy z członem nadprądowym, który chroni tylko jeden obwód.

Czym jest RCBO

RCBO to w jednej obudowie połączenie dwóch funkcji. Część nadprądowa działa jak zwykły wyłącznik instalacyjny i reaguje na przeciążenie oraz zwarcie, ma charakterystykę B lub C i prąd znamionowy, na przykład 10 A lub 16 A. Część różnicowoprądowa porównuje prąd płynący przewodem fazowym i neutralnym i wyłącza obwód, gdy różnica przekroczy prąd znamionowy różnicowy, w domach zwykle 30 mA. O różnicy między tymi funkcjami pisaliśmy w tekście wyłącznik nadprądowy a różnicowoprądowy.

Porównanie układów

Cecha	Różnicówka na grupę obwodów	RCBO dla każdego obwodu
Skutek upływu w jednym obwodzie	Wyłączenie całej grupy	Wyłączenie tylko tego obwodu
Szukanie usterki	Trzeba ustalić, który obwód jest winny	Od razu wiadomo, gdzie jest problem
Sumowanie upływów	Upływy z wielu urządzeń się dodają	Każdy obwód liczony osobno
Miejsce w rozdzielnicy	Mniejsze	Zwykle tyle co wyłączniki nadprądowe lub nieco więcej
Koszt	Niższy	Wyższy

Kiedy RCBO ma największy sens

Zastąpienie wszystkich wyłączników aparatami RCBO to najwygodniejszy, ale też najdroższy wariant. Często wystarczy zastosować je tam, gdzie wyłączenie całej grupy byłoby kłopotliwe:

• Obwód lodówki i zamrażarki, żeby awaria innego urządzenia nie rozmroziła żywności pod nieobecność domowników.
• Obwody urządzeń z elektroniką i filtrami, takich jak komputery, pompy ciepła czy falowniki, które mają naturalne małe upływy. Suma upływów z kilku obwodów potrafi wywoływać przypadkowe wyłączenia wspólnej różnicówki.
• Obwody zewnętrzne: gniazda w ogrodzie, oświetlenie elewacji, brama. Zawilgocenie po deszczu nie wyłączy wtedy prądu w domu.
• Obwody pomp, kotła i sterowania ogrzewaniem, które powinny działać niezależnie od reszty instalacji.
• Obwody w łazience i kuchni, gdzie ryzyko zadziałania jest większe.

Typ i charakterystyka

Przy wyborze RCBO zwróć uwagę na typ członu różnicowoprądowego. Typ AC wykrywa tylko prąd przemienny, typ A także prąd pulsujący, który pojawia się w urządzeniach z elektroniką. W nowych instalacjach domowych zwykle stosuje się typ A. Dla obwodów z falownikami lub ładowarkami samochodów producenci urządzeń mogą wymagać typu F lub B. Charakterystykę członu nadprądowego dobiera się tak jak dla zwykłych wyłączników, o czym pisaliśmy w artykule wyłącznik nadprądowy typu B a typu C.

Mieszany układ w praktyce

W wielu domach rozsądnym kompromisem jest układ mieszany. Większość obwodów oświetleniowych i gniazdowych chronią dwie lub trzy różnicówki grupowe, a obwody szczególnie ważne lub narażone na upływy mają własne RCBO. Przykładowo osobne aparaty dostają obwody lodówki, pompy ciepła, gniazd zewnętrznych i ładowarki samochodu, a pozostałe obwody są podzielone na grupy, tak żeby zadziałanie jednej różnicówki nie wyłączało wszystkich świateł w domu.

Przy podziale na grupy warto przestrzegać prostej zasady: obwody oświetlenia i gniazd w tym samym pomieszczeniu nie powinny być pod tą samą różnicówką. Jeśli zadziała różnicówka od gniazd, w pomieszczeniu pozostanie światło, co ułatwia znalezienie przyczyny.

Modernizacja istniejącej rozdzielnicy

Wymiana zwykłych wyłączników na RCBO jest możliwa w istniejącej rozdzielnicy, jeśli jest w niej miejsce i każdy obwód ma osobny przewód neutralny. W starszych instalacjach przewody neutralne różnych obwodów bywają połączone na wspólnej listwie lub w puszkach, co uniemożliwia prawidłowe działanie ochrony różnicowoprądowej. Elektryk przed modernizacją powinien sprawdzić rozdział przewodów N i ewentualnie go uporządkować.

• Sprawdź, ile modułów zajmuje wybrany model RCBO, bo niektóre są szersze od wyłącznika nadprądowego.
• Upewnij się, że szyny prądowe pasują do nowych aparatów.
• Opisz obwody na aparatach i w schemacie rozdzielnicy.
• Po montażu wykonaj pomiary czasu i prądu zadziałania.

Decydując o liczbie aparatów RCBO, weź pod uwagę także koszty i miejsce. Aparaty te są droższe od zwykłych wyłączników nadprądowych, a pełne wyposażenie dużego domu w RCBO wymaga większej rozdzielnicy. W wielu przypadkach wystarczy kilka aparatów dla obwodów kluczowych, a resztę obwodów rozsądnie podzielić między różnicówki grupowe. Taki układ łączy wygodę z rozsądnym budżetem i zachowuje rezerwę miejsca na przyszłe obwody, na przykład dla fotowoltaiki lub ładowarki samochodu.

Przed zakupem warto zebrać listę obwodów z ich przeznaczeniem i przewidywanym obciążeniem. Taka lista ułatwia elektrykowi zaproponowanie podziału na grupy, wskazanie obwodów do RCBO i dobranie charakterystyk wyłączników bez zbędnych kosztów.

Montaż i testowanie

RCBO montuje się na szynie w rozdzielnicy w miejsce wyłącznika nadprądowego danego obwodu. Do aparatu doprowadza się zarówno fazę, jak i przewód neutralny obwodu, a przewód neutralny nie może być wspólny z innymi obwodami za aparatem. Część modeli wymaga też podłączenia przewodu funkcyjnego do szyny N. Prace w rozdzielnicy powinien wykonać elektryk z uprawnieniami, który po montażu zmierzy parametry zadziałania.

Każdy aparat różnicowoprądowy ma przycisk testowy. Naciskaj go co kilka miesięcy, żeby sprawdzić, czy mechanizm działa. Jak to zrobić i co oznacza brak reakcji, opisaliśmy w tekście jak sprawdzić, czy wyłącznik różnicowoprądowy działa.

Wyłączniki różnicowoprądowe z członem nadprądowym w różnych charakterystykach i typach znajdziesz w kategorii wyłączniki różnicowoprądowe z członem nadprądowym.