Czym się różni zabezpieczenie przedlicznikowe od wyłącznika głównego w rozdzielnicy?

Gdy w domu nagle znika prąd, a wszystkie wyłączniki w rozdzielnicy są w górze, przyczyną bywa zadziałanie zabezpieczenia przed licznikiem. Wielu właścicieli nie wie, gdzie ono jest i czy wolno go dotykać. Z kolei wyłącznik główny w rozdzielnicy mieszkaniowej często bywa mylony z zabezpieczeniem przedlicznikowym, choć pełni inną rolę. Oba elementy odcinają zasilanie całej instalacji, ale znajdują się po różnych stronach licznika i należą do różnych właścicieli.

Zabezpieczenie przedlicznikowe

Zabezpieczenie przedlicznikowe montuje się przed licznikiem energii, najczęściej w złączu kablowym na granicy działki, w skrzynce licznikowej na elewacji lub w szafce na klatce schodowej. Jest to zwykle wyłącznik nadprądowy lub zestaw wkładek bezpiecznikowych. Jego wartość wynika z mocy przyłączeniowej określonej w umowie z operatorem sieci dystrybucyjnej. W domach jednorodzinnych spotyka się na przykład zabezpieczenia trójfazowe 20 A, 25 A lub 32 A, a w mieszkaniach w blokach często jednofazowe.

Zadania zabezpieczenia przedlicznikowego:

• ogranicza moc pobieraną przez odbiorcę do wartości z umowy,
• chroni przewody przyłącza przed przeciążeniem i zwarciem,
• pozwala odciąć zasilanie przy pracach przy liczniku.

Element ten należy do operatora lub jest objęty jego plombą. Obudowa, w której się znajduje, bywa zaplombowana, a samodzielna wymiana wkładek na większe jest niedopuszczalna. Zmiana wartości zabezpieczenia odbywa się przez wniosek o zwiększenie mocy przyłączeniowej. O wymianie liczników przez operatora pisaliśmy w tekście wymiana starego licznika prądu na cyfrowy.

Wyłącznik główny

Wyłącznik główny znajduje się za licznikiem, na początku rozdzielnicy w domu lub mieszkaniu. Najczęściej jest to rozłącznik izolacyjny, czyli aparat, który pozwala ręcznie odłączyć całą instalację, ale sam nie reaguje na przeciążenia. Czasem stosuje się wyłącznik nadprądowy pełniący jednocześnie funkcję wyłącznika głównego. Należy do właściciela instalacji, który może go swobodnie używać.

Wyłącznik główny służy do:

• odłączenia całej instalacji przy pracach w rozdzielnicy i w obwodach,
• szybkiego wyłączenia prądu w razie pożaru lub zalania,
• odłączenia domu na czas dłuższego wyjazdu, jeśli nie muszą pracować lodówka czy ogrzewanie.

Budowę i układ domowej rozdzielnicy omówiliśmy w artykule rozdzielnica elektryczna w domu, dobór i układ.

Porównanie

Cecha	Zabezpieczenie przedlicznikowe	Wyłącznik główny
Położenie	Przed licznikiem, w złączu lub skrzynce licznikowej	Za licznikiem, w rozdzielnicy domowej
Właściciel	Operator sieci	Właściciel instalacji
Funkcja	Ochrona przyłącza i ograniczenie mocy	Ręczne odłączanie instalacji
Reakcja na przeciążenie	Tak	Rozłącznik nie, wyłącznik nadprądowy tak
Kto może obsługiwać	Zasadniczo operator, w praktyce bywa dostępny dla odbiorcy	Każdy domownik

Selektywność, czyli który zadziała pierwszy

Prawidłowo zaprojektowana instalacja jest selektywna. Przy zwarciu lub przeciążeniu w jednym obwodzie powinien zadziałać najbliższy wyłącznik nadprądowy w rozdzielnicy, a nie zabezpieczenie przedlicznikowe. Dlatego wartości wyłączników w obwodach muszą być odpowiednio mniejsze niż wartość zabezpieczenia przed licznikiem. Różnice między zabezpieczeniem nadprądowym i różnicowoprądowym opisaliśmy w tekście zabezpieczenie nadprądowe a różnicowoprądowe.

Ograniczniki mocy i wyłączniki selektywne

W nowszych instalacjach operatorzy coraz częściej stosują jako zabezpieczenie przedlicznikowe wyłączniki nadprądowe zamiast bezpieczników topikowych. W niektórych przypadkach montuje się wyłącznik selektywny, który ma opóźnioną reakcję na zwarcie. Dzięki temu przy zwarciu w obwodzie domowym najpierw zadziała wyłącznik w rozdzielnicy, a zabezpieczenie przedlicznikowe pozostanie załączone. Jeśli w twoim budynku często dochodzi do wyłączenia całego zasilania przy awarii jednego urządzenia, warto zapytać elektryka o selektywność zabezpieczeń.

Gdy wyłącznik główny jest wyłącznikiem nadprądowym

W części rozdzielnic funkcję wyłącznika głównego pełni wyłącznik nadprądowy, na przykład trójbiegunowy o wartości zbliżonej do przedlicznikowego. Chroni on wtedy przewody od licznika do rozdzielnicy, ale może też zadziałać razem z zabezpieczeniem przed licznikiem. Lepszym rozwiązaniem jest rozłącznik izolacyjny jako wyłącznik główny, a ochrona przewodu zasilającego zapewniona przez zabezpieczenie przedlicznikowe, jeśli tak przewiduje projekt.

Na co zwrócić uwagę przy remoncie rozdzielnicy

• Wyłącznik główny powinien być oznaczony i łatwo dostępny, najlepiej jako pierwszy aparat na szynie.
• Jego prąd znamionowy nie powinien być mniejszy niż wartość zabezpieczenia przedlicznikowego.
• W instalacji trójfazowej wyłącznik główny odłącza wszystkie fazy jednocześnie.
• Przy montażu ogranicznika przepięć jego położenie względem wyłącznika głównego określa projekt i instrukcja producenta.
• Na drzwiach rozdzielnicy warto umieścić opis, gdzie znajduje się zabezpieczenie przedlicznikowe i jaką ma wartość.

Wartość zabezpieczenia przedlicznikowego zapisana jest w umowie kompleksowej lub dystrybucyjnej oraz w warunkach przyłączenia. Jeśli planujesz montaż pompy ciepła, ładowarki samochodu albo kuchni indukcyjnej, sprawdź ją na początku. Gdy moc jest za mała, wniosek o jej zwiększenie trzeba złożyć z wyprzedzeniem, bo operator potrzebuje czasu na wydanie warunków i ewentualną przebudowę przyłącza. Po zmianie wartości operator wymienia zabezpieczenie i plombuje je ponownie.

Warto też wiedzieć, że plomby na obudowie zabezpieczenia przedlicznikowego może zdjąć tylko operator lub osoba przez niego upoważniona, a ich naruszenie bywa traktowane jako ingerencja w układ pomiarowy.

Co zrobić, gdy zadziała przedlicznikowe

Jeśli prąd zniknął w całym domu, sprawdź najpierw, czy jest prąd u sąsiadów. Gdy awaria dotyczy tylko twojego budynku, a wyłączniki w rozdzielnicy są włączone, przyczyną może być zabezpieczenie przedlicznikowe. Wyłącz wtedy część dużych odbiorników, na przykład płytę, piekarnik i podgrzewacz. Jeśli zabezpieczenie jest dostępne i nie jest zaplombowane, można spróbować je załączyć. W przeciwnym razie trzeba zgłosić awarię operatorowi przez numer pogotowia energetycznego. Częste zadziałanie przedlicznikowego oznacza, że moc w umowie jest za mała albo instalacja wymaga przeglądu. Aparaturę modułową do rozdzielnic domowych, w tym rozłączniki i wyłączniki, znajdziesz w kategorii aparatura modułowa do rozdzielnic.